Sağlıkta ve Hastalıkta Demir

Demir, dünyada en çok bulunan elementlerden biridir. Aynı zamanda, birkaç temel biyolojik işlevler için gerekli olan oksidasyon-indirgeme reaksiyonlarına katılmak için elektronları kolayca verebilen ve kabul edebilen bir geçiş metalidir. Bu nedenle, demirin neredeyse tüm canlı organizmalarda, yaşamın kökenlerine dayanan tüm olaylarda rol oynaması şaşırtıcı  değildir. 

Demir insan vücudunda, aktif formda (%70- hemoglobin, myoglobin, nöroglobin, bazı enzimlerin yapı ve fonksiyonu), Depo demiri (%27, ferritin, hemosiderin) ve taşınabilir formda bulunur.

Solunum, enerji üretimi, DNA sentezi ve hücre çoğalması gibi biyolojik işlevler için oldukça önemlidir. Kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobinin yapısına girerek oksijen taşımaya yardımcı olur.

Günlük Demir Gereksinimi  

Erkek                       10 mg

Kadın                       18 mg

Gebelik dönemi        27 mg

Emzirme dönemi      18 mg

(Yaklaşık 3-4 köfte kadar et + 1 tatlı kaşığı pekmez+ 1 büyük boy yumurta sarısı + kurubaklagilli salata + 10g fındık)

Demir alımındaki azalma veya emiliminde ve metabolizmasındaki bir sorun, öncelikli olarak serum demir düzeylerine yansımaz. Bunun nedeni ise demirin vücutta deposunun olmasıdır. Ferritin, karaciğer, kemik iliği ve dalak gibi vücudun bölümlerinde bulunan demir deposudur. Demir alımındaki azalmada ferritin azalır, serum emir düzeyleri normal kalır. Bu durum demir eksiliğidir.

Demir Eksikliği Anemisi Risk Grupları 

• Yeni doğanlar, süt çocukları, okul öncesi çocuklar (Demir eksikliği anemisi çocukluk çağının en sık görülen hematolojik hastalığıdır.)
• Ergenlik çağındaki kızlar. 
• Doğurma çağındaki kadınlar. 
• Gebe ve emzikli kadınlar.

Demir Eksikliğinde Tıbbi Beslenme Tedavisi

Demir alımı arttırılmalı

Demir açısından zengin gıdalar ve demir emilimi, gıda takviyesi ve demir takviyesinin artırılması dahil olmak üzere diyet çeşitlendirmesi.

Enfeksiyonlar kontrol altına alınmalı

Sıtma, kancalı kurt ve şistosomiyazis için bağışıklama ve kontrol programları.

Beslenme durumu iyileştirilmeli

B12 vitamini, folat ve A vitamini gibi diğer beslenme eksikliklerinin önlenmesi ve kontrolü.

Besinlerdeki demir;

•Hem demir Kırmızı et, karaciğer, yumurta, balık

•Non-hem demir Baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, kuru meyveler, pekmez

! Besinler non-hem demirin emilimini etkiler.

Emilimi engelleyen maddeler: Çay, kahve, süt ve süt ürünleri, ıspanak, mısır, buğday, bazı ilaçlar.

Emilimi arttıran maddeler: Vit C

Demir eksikliği de, demir fazlalığı da birçok hastalıkla ilişkilidir. Bu hastalıklar: şeker hastalığı, karaciğer hastalıkları, kardiyovasküler hastalıklar, nörodejeneratif hastalıklar, kanser, böbrek hastalıkları, mineral ve kemik hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları. Demir eksikliği uykusuzluk ile ilişkili olabilir. Bu yüzden oldukça önemli olan demir ihtiyacı ve demir metabolizması yaşamın her anında dikkat edilmesi gereken bir durumdur. 

Detaylı bilgi için diyetisyene başvurun.

Sağlıkla Kalın

Dyt. Nilsu Yörükeren

Dev, S., & Babitt, J. L. (2017). Overview of iron metabolism in health and disease. Hemodialysis International, 21, S6–S20. doi:10.1111/hdi.12542.

Gupta, P., Perrine, C., Mei, Z., & Scanlon, K. (2016). Iron, Anemia, and Iron Deficiency Anemia among Young Children in the United States. Nutrients, 8(6), 330. doi:10.3390/nu8060330.

Türkiye Aile Hekimligi Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 9 | Sayı 4 | 2005.

http://www.who.int/nutrition/topics/ida/en/